süsholz,
das
.
›Süßholz, Glycyrrhiza glabra‹; ein Schmetterlingsblütler; in dieser Bedeutung nur implikativ belegt; als Metonymie: ›süß schmeckender Saft aus dem Wurzelstock der Pflanze‹; Süßholz dient zur Herstellung von Lakritze, als Mittel gegen Heiserkeit, Husten, Lungen- und Lebererkrankungen;
zu 1.
Zur Sache:
Marzell
2, 724
 ff.
Mehrfach Fachtexte.
Phraseme:
süsholz ins maul, in den mund nemen
›sich freundlich geben‹.
Syntagmen:
s. nemen / sieden / verkaufen (bei einem gewicht)
;
lakrizenzahersaft s. heissen, liquiricia s. nennen
(doppelter Akk.);
s
. (Subj.)
die lunge heilen
;
aus s. ein pulver machen
;
der trank s
.
Wortbildungen:
süsholzsalz
.

Belegblock:

J. W. von Cube. Hortus
110, 8
(
Mainz
1485
):
fur die heyserkeit in der kelen oder an der stỹme vnd der do mit vol ist vmb die brust der neme wulkrut vnd fenchel vnd sußholtz yglichs glich vil vñ syede die in wasser.
Ebd.
120, 21
:
thu die kyrsen vß vnd syede eynen dranck genant Julep mit syropel von rosen von vyoln vnd von sußholtz genant liquiricia.
Haage, Hesel. Arzneib.
3v, 8
(Hs. ˹
noobd.
/
md.
,
E. 15. Jh.
˺):
und sol im machen ein tranck suszholcz und zucker und sol daz sieden in ainem gersten wasser.
Ebd.
4r, 10
:
Welcher mensch von der lungen hat ainen flusz, [...]: Man sol nemen peterlin und suszholcz und enis und zucker und honig. [...], so haylet im die lung.
Sachs (
Nürnb.
1550
):
Ob ich gleich nimb süßholtz ins maul, | So thuts, wie ein schelliger gaul.
Sudhoff, Paracelsus (
1536
):
etliche dulcia, das ist löcher on wehe, vergleichen sich dem honig salz, zucker salz, süßholz salz.
Bremer, Voc. opt. 50.
190
(
halem.
,
1328ff.
):
Liquericium suͤssholcz [...] lekerzwy [...] lakricz.
Müller, Welthandelsbr.
182, 37
(
schwäb.
,
1506
):
Zwayerlay gewicht sind zu Venetia: Zum ersten ain groß gewicht, da by kouft und verkouft man öll, honig, schwebel, gal(l)i, siesholtz.
Pfeiffer, K. v. Megenberg. B. d. Nat. (
oobd.
,
1349
/
50
):
für die dürren der prust mache diapapaveron, daz ist ain electuari gemacht auz mâgensâmen und auz lakritzenzahersaf, daz man süezholz haizt.
Schmitt, Ordo rerum
383, 15
(
oobd.
, o. J.):
lekricz vel sueßholcz [...] lebicz vel suͤßholcz [...] lecabicz.
Eis u. a., Asanger Aderl.
3, 1
(
sböhm.
,
1531
):
Ain guet purgacion, [...] nym senapletter lot ij. sueß holtz lott j. czugker lott ij, jngber lott -j-, vnd thue das alles zu samenn jn ain khanell vnd sewd das jn aim heffel auff das drittail ein.
Haage, a. a. O.
20r, 3
;
Arndt, biechlin
B jr
, 27;
Kläui, Schweiz. Urbare
3, 314, 35
;
Diehl, Dreytw. Essl. Chron. ;
Eis u. a., a. a. O.
3, 14
;
Bremer, a. a. O.
49042
.